Jak prawidłowo określić warunki zamówienia przy zakupie oprogramowania w trybie zamówień publicznych
Materiał szkoleniowy dla zamawiających przygotowujących dokumentację przetargową na dostawę oprogramowania. Dowiedz się, jak ograniczyć ryzyko zakupu nielegalnego oprogramowania, uzyskać porównywalne oferty i zapewnić sobie skuteczną ochronę umowną w przypadku wady prawnej licencji.
Wprowadzenie
Niniejszy materiał szkoleniowy jest przeznaczony dla zamawiających oraz pracowników przygotowujących dokumentację przetargową na dostawy oprogramowania. Zamówienia publiczne na licencje charakteryzują się tym, że na rynku równolegle funkcjonuje nowe oprogramowanie bezpośrednio od producenta oraz oprogramowanie z rynku wtórnego (oprogramowanie używane). W przypadku oprogramowania z rynku wtórnego główne ryzyko polega na tym, że zamawiający często nie ma możliwości rzetelnej weryfikacji legalności jego pochodzenia.
W materiale wyjaśniono, jak sformułować warunki zamówienia i zapisy umowne, aby zamawiający:
zminimalizował ryzyko zakupu nielegalnego oprogramowania,
uzyskał porównywalne oferty od wszystkich wykonawców,
zagwarantował sobie rzeczywiście egzekwowalną ochronę w umowie w przypadku wystąpienia wady prawnej licencji.
Omówienie zostało podzielone na cztery powiązane ze sobą części. W pierwszej części opisano ryzyka wynikające z niewłaściwego określenia warunków. W drugiej części przedstawiono dwa podstawowe wymagania zapobiegające tym zagrożeniom. W trzeciej części zaproponowano konkretne zapisy umowne, które uzupełniają podstawowe wymagania i nadają im wykonalność. Czwarta część przypomina o zasadzie proporcjonalności, której należy przestrzegać przy sporządzaniu dokumentacji przetargowej. Treść poszczególnych części została zaczerpnięta z oryginalnej rekomendacji w niezmienionej formie.
Przygotowując konkretne postępowanie, zalecane wymagania należy dostosować do przedmiotu zamówienia oraz przestrzegać zasad ustawy Prawo zamówień publicznych, w szczególności zasady proporcjonalności, przejrzystości i równego traktowania wykonawców.
Rekomendacje dotyczące warunków zamówienia
1. Dlaczego należy doprecyzować warunki zamówienia
Punktem wyjścia jest aktualna sytuacja na rynku oprogramowania. W poniższych akapitach opisano ryzyka, na jakie naraża się zamawiający w przypadku niedostatecznego sformułowania warunków.
Mając na uwadze obecną sytuację na rynku oprogramowania w Czechach, gdzie rośnie liczba ofert oprogramowania o nietransparentnym pochodzeniu – oferowanego zarówno jako oprogramowanie z rynku wtórnego, jak i nowe – oraz fakt, że oferty te trafiają również do postępowań o udzielenie zamówienia publicznego.
Niewłaściwie zdefiniowane warunki narażają zamawiającego na ryzyko zakupu nielegalnych kopii. Oferty zawierające nielegalne kopie szkodzą nie tylko zamawiającemu, który ponosi szkodę, lecz także pozostałym wykonawcom. Prowadzą ponadto do złożenia nieporównywalnych ofert i stanowią czyn nieuczciwej konkurencji.
2. Kluczowe wymagania
Opisane ryzyka prowadzą do rekomendacji dotyczących odpowiedniego sformułowania warunków zamówienia. Opierają się one na dwóch wymogach, których nie powinno zabraknąć w żadnym przetargu na oprogramowanie.
Zalecamy dostosowanie warunków przetargu w taki sposób, aby wykluczyć oferty, w których legalne pochodzenie oprogramowania nie zostało wykazane z dostatecznie wysokim stopniem pewności.
Szczególnie istotne są następujące wymagania:
W przypadku nowego oprogramowania należy zawsze wymagać, aby licencja została przypisana bezpośrednio do konta licencyjnego ZAMAWIAJĄCEGO na portalu producenta (przypisanie do konta sprzedawcy jest niewystarczające).
W przypadku oprogramowania z rynku wtórnego należy wymagać przekazania dokumentacji potwierdzającej legalne pochodzenie kopii oraz poddać jej treść weryfikacji (uprawnienie to nie ma zastosowania, jeśli dla danych licencji został już sporządzony raport z audytu biegłego rewidenta/audytora).
3. Zalecane postanowienia umowne
Dwa podstawowe wymagania z poprzedniej części warto uzupełnić zapisami bezpośrednio w umowie. Postanowienia te dotyczą wykazania pochodzenia licencji, weryfikacji dokumentacji, ubezpieczenia, dostępu do portalu licencyjnego oraz naprawienia szkody, dając zamawiającemu solidne oparcie na wypadek sporu.
Zdecydowanie zalecamy również rozważenie wprowadzenia wymogów dotyczących ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej oraz innych potencjalnie istotnych warunków, jak wskazano poniżej:
Zalecamy uwzględnienie w umowie następujących zapisów:
W celu zapewnienia wyższego poziomu pewności prawnej, a tym samym bezpieczeństwa, Zamawiający wymaga, aby Sprzedawca posiadał wdrożone standaryzowane procesy na poziomie normy ISO 9001. Wykonawca przedłoży dokumenty potwierdzające ten fakt wraz z ofertą.
W przypadku dostawy oprogramowania z rynku wtórnego produkty te muszą spełniać wszelkie wymogi prawne i zostać dostarczone wraz z następującą dokumentacją (zwaną łącznie „dokumentacją własnościową”), potwierdzającą spełnienie wszystkich warunków ustawowych:
a) Dane identyfikacyjne pierwszego nabywcy oprogramowania oraz dowód zakupu produktów w ramach oficjalnego kanału dystrybucji. Oznaczenie produktów numerem umowy, na podstawie której zostały nabyte, a także numerem pierwotnej umowy licencjonowania grupowego (m.in. w celu jednoznacznego wykazania, że nie są to licencje typu EDU/Academic).
b) Oświadczenie pierwszego nabywcy o uiszczeniu pełnej opłaty za oprogramowanie.
c) Potwierdzenie, że produkt oprogramowania został po raz pierwszy wprowadzony do obrotu na terytorium UE, EWG lub Szwajcarii.
d) Potwierdzenie, że licencja ma charakter bezterminowy (wieczysty).
e) Pełne dane identyfikacyjne poprzednich właścicieli oprogramowania.
f) Podpisane oświadczenie pierwotnego nabywcy oprogramowania (oraz wszystkich kolejnych nabywców w łańcuchu poprzednich właścicieli), że wszelkie kopie produktów oprogramowania zostały odinstalowane, nie są używane, a ich dalsze użytkowanie zostało uniemożliwione.
Zamawiający dopuszcza zastąpienie dokumentacji własnościowej, o której mowa w pkt a)–f) powyżej, niezależnym raportem z audytu licencyjnego. Uprawniony audytor przeprowadzi audyt licencyjny przed dostawą licencji i potwierdzi autentyczność oraz prawdziwość tych informacji. Oryginał raportu z audytu zostanie przekazany Zamawiającemu.
W przypadku zaoferowania licencji z rynku wtórnego Zamawiający zastrzega sobie prawo do niezależnej weryfikacji całej dokumentacji oraz zawartych w niej informacji, w szczególności prawo do przekazania złożonych dokumentów do oceny zewnętrznym ekspertom (producentowi oprogramowania, dystrybutorowi lub innemu specjaliście), pod warunkiem zobowiązania ich w drodze umowy do ochrony poufności tych danych w takim samym stopniu jak Zamawiający. Uprawnienie to nie ma zastosowania, jeśli dla danych licencji został już sporządzony raport z audytu biegłego rewidenta/audytora.
Informacje i dokumenty potwierdzające pochodzenie oraz przeniesienie licencji (zwane dalej „Dokumentacją pochodzenia licencji”) nie stanowią tajemnicy przedsiębiorstwa ani informacji poufnych żadnej ze stron umowy. Zasada ta ma zastosowanie bez względu na jakiekolwiek inne postanowienia niniejszej umowy lub odrębne porozumienia o zachowaniu poufności zawarte między stronami. Dokumentacja pochodzenia licencji obejmuje w szczególności:
a) dane identyfikacyjne pierwszego oraz wszystkich kolejnych nabywców,
b) numery umów licencyjnych (np. Enterprise Agreement, Open License, MPSA, CSP, OEM) oraz numery autoryzacyjne,
c) typ, edycję, wersję i liczbę licencji oraz datę ich nabycia,
d) dowód nabycia,
e) oświadczenia o deinstalacji,
f) dane niezależnego audytora (nazwa firmy, NIP/REGON lub odpowiednik, siedziba) oraz sporządzony przez niego raport z audytu lub certyfikat.
Sprzedawca wyraża zgodę na ujawnienie przez Kupującego Dokumentacji pochodzenia licencji kolejnym nabywcom, licencjodawcy i wyznaczonym przez niego audytorom, a także dystrybutorom, sądom i organom administracji publicznej. Kupujący może to uczynić w celu wykazania wyczerpania prawa do rozpowszechniania, które nastąpiło wraz z pierwszą sprzedażą licencji na terytorium UE/EOG zgodnie z § 14 ust. 2 czeskiej ustawy o prawie autorskim.
Dowód posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, które w przypadku dostawy oprogramowania z rynku wtórnego obejmuje również dostawę kopii z wolnego rynku, z sumą gwarancyjną wynoszącą co najmniej równowartość ceny licencji na rynku pierwotnym. Wykonawcy potwierdzają spełnienie tego wymogu, przedkładając polisę lub certyfikat ubezpieczeniowy. Kopia umowy ubezpieczenia / certyfikat potwierdzający zawarcie umowy ubezpieczenia stanowi Załącznik nr x do niniejszej Umowy.
W ramach realizacji dostawy oprogramowania Zamawiający wymaga również przypisania licencji do jego konta na portalu licencyjnym, do którego Zamawiający będzie miał bezpośredni dostęp. W przypadku nowych licencji muszą one zostać przypisane do portalu licencyjnego producenta oprogramowania utworzonego dla klienta; w przypadku licencji z rynku wtórnego może to być również inny portal licencyjny umożliwiający zarządzanie licencjami – co najmniej w zakresie ewidencji licencji, pobierania dokumentacji prawnej oraz udostępniania listy łączy do plików instalacyjnych – pod warunkiem, że jego operator wdrożył standardy na poziomie normy ISO 27001. Takie same wymogi dotyczące normy ISO 27001 jak w przypadku portalu licencyjnego należy postawić również w razie dostawy za pośrednictwem pamięci masowej w chmurze (cloud storage), która może być prowadzona przez podmiot trzeci i stanowić dodatkowe źródło ryzyka.
Wykonawca naprawi Zamawiającemu oraz spółkom z jego grupy kapitałowej wszelkie szkody poniesione w wyniku wady prawnej licencji, w tym kary nałożone przez producenta oprogramowania lub organy administracji publicznej, koszty audytu oprogramowania oraz koszty zastępstwa prawnego. Roszczenie o odszkodowanie nie jest ograniczone wysokością kary umownej.
Zamawiający zastrzega sobie prawo do odstąpienia od zawarcia umowy z wykonawcą, w przypadku którego wewnętrzna ocena ryzyka wykaże istotne nieprawidłowości.
4. Zasada proporcjonalności a ochrona zamawiającego
Proponowane środki mają na celu zapewnienie zamawiającemu wysokiego poziomu ochrony, nie mogą one jednak prowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia konkurencji. Dlatego pierwotną rekomendację zamyka odwołanie do zasady proporcjonalności.
Wierzymy, że powyższe zestawienie instrumentów zapewnia zamawiającemu wyższy poziom realnej i wykonalnej ochrony. Dlatego zachęcamy do dostosowania odpowiednich zapisów specyfikacji warunków zamówienia tak, aby odpowiadały one zasadzie proporcjonalności przy jednoczesnym zachowaniu pełnej ochrony interesów zamawiającego.
Podsumowanie
We wstępie sformułowano trzy cele: ograniczenie ryzyka zakupu nielegalnego oprogramowania, uzyskanie porównywalnych ofert oraz zapewnienie egzekwowalnej ochrony umownej. Poszczególne części materiału realizują je w następujący sposób:
Ryzyka (część 1). Niewłaściwie określone warunki prowadzą do zakupu nielegalnych kopii, wyrządzają szkodę zamawiającemu i pozostałym wykonawcom oraz skutkują złożeniem nieporównywalnych ofert.
Podstawowe wymagania (część 2). Nowe oprogramowanie jest przypisywane bezpośrednio do konta licencyjnego zamawiającego na portalu producenta. W przypadku oprogramowania z rynku wtórnego zamawiający wymaga i dokonuje weryfikacji dokumentacji potwierdzającej jego legalne pochodzenie.
Ochrona umowna (część 3). Umowa przewiduje prawo do weryfikacji dokumentacji, zgodę na udostępnienie dokumentacji podmiotom trzecim, ubezpieczenie OC, pełne naprawienie szkody oraz prawo do odmowy zawarcia umowy w razie stwierdzenia istotnych ryzyk.
Zasada proporcjonalności (część 4). Każde wymaganie musi być adekwatne do przedmiotu i wartości zamówienia oraz nie może w nieuzasadniony sposób ograniczać konkurencji. Warto zatem skonsultować przygotowane warunki z ekspertem ds. zamówień publicznych i prawa autorskiego.
W zamówieniach publicznych na oprogramowanie nadrzędnym celem zamawiającego jest pozyskanie licencji o udokumentowanym legalnym pochodzeniu, których prawidłowość można skutecznie obronić w razie ewentualnego sporu.